دکتر وحید کشاورز – اداره کل دامپزشکی استان قزوین

http://www.farmna.ir

امروز صنعت پرورش طیور با بهره گیری از دستاوردهای علمی در زمینه های مختلف به سرعت پیشرفت می نماید، اما استفاده از این دستاوردها در کشورهای گوناگون به وی‍‍‍ژه در کشور ما مستلزم وجود پیش نیازهایی است.
برای بسترسازی رشد اقتصادی در پرورش طیور باید قبول کنیم که در این صنعت، فقط رکوردشکنی در عملکردهایی همچون ظرفیت های بالای تولید نباید ملاک عمل قرار گیرد بلکه رکوردشکنی باید در سود به دست آمده از فرآیند پرورش طیور و پیدا کردن مزیت های رقابتی در مقیاس با قیمت های جهانی فرآورد ه های طیور باشد مرغدار ایرانی باید به سطحی از آگاهی و دانش برسد که کسب و کار مرغداری را رقابتی و تجارتی ببیند نه اینکه آن را یک کار وظیفه ای و تامین کننده بداند. نداشتن یک دیدگاه تجارتی در این فعالیت، توسعه سرمایه گذاری در این بخش را به دنبال نخواهد داشت.
با دیدگاه اقتصادی در پرورش طیور، جذب سرمایه های لازم برای نوسازی و جایگزینی سیستم نوین مرغداری، استفاده از شیوه های فن آوری اطلاعات در پردازش فرآیند و اجرا و تامین شرایط ورود به رقابت های بازار جهانی فراهم خواهد آمد.
کارشناسان بر این باورند که توسعه، مسیری است که از اقتصاد جهانی می گذرد به ویژه توسعه صنعتی، ناگزیر باید ارتباطی فعال با اقتصاد جهانی داشته باشد.
خوشبختانه اقتصاد بخش کشاورزی و دامپروری ما در چارچوب یک پارادایم جدید از توسعه قرار گرفته است.
به عنوان مثال در بند دو «هـ» ماده اول قانون برنامه چهارم توسعه به دولت اجازه داده می شود تا ۵۰ درصد مانده موجودی حساب ذخیره ارزی برای سرمایه گذاری و تامین بخشی از اعتبار مورد نیاز طرح های موجه تولیدی– کشاورزی و زیربخش های آن و همچنین توسعه صادرات آن از جمله محصولات دامپروری استفاده نمایند.
یا از طرفی در ماده هجدهم برنامه توسعه به اقتصادی نمودن تولید، توسعه صادرات، افزایش رشد ارزش افزوده محصولات، بیمه محصولات، افزایش سرمایه صندوق حمایت از توسعه سرمایه گذاری، ایجاد صندوق تثبیت درآمد بخش کشاورزی و توسعه تحقیقات کاربردی بخش، گسترش صنایع تبدیلی، افزایش تولید مواد پروتئینی دام و آبزیان و اصلاح ساختار تغذیه توجه فراوانی شده به نحوی که سرانه ی سهم پروتئین حیوانی در الگوی تغذیه به ۲۹ گرم افزایش یابد.
بدیهی است امروز مرزهای سیاسی در حوزه اقتصاد بین المللی در حال کمرنگ شدن است و بنگاه های بزرگ مسیر حرکت خود را از دولت ها جدا کرده و این مساله نقش بنگاه ها را در تحول اقتصادی پررنگ تر می نمایاند.
لذا روشن می شود که چالش های موجود کاملا جدی است و برای ایجاد بنگاه های بزرگ در مسیر اقتصاد پرورش طیور، با توجه به تجارت چندین سال اخیر در راستای ایجاد یک مرکزیت مدیریت در صنعت مرغداری کشور و ایجاد هماهنگی بین مدیران و صاحبان این صنعت با دستگاه های اجرایی و سیاست گذار، بایستی تعامل نزدیک و فعال صورت گیرد.
طی سال های گذشته همواره بین تشکل های صنعت و وزارت جهاد کشاورزی و دستگاه های اجرایی این مشکل وجود داشت که آنها کار خود را می کردند و تشکل ها هم راه خود را می رفتند و اگر تصمیماتی در بخش اجرا اتخاذ می شد، به دلایل ناپختگی بیشتر در قفسه ها و بایگانی ها می ماند و به اجرا در نمی آمد.
خوشبختانه با الهام از ماده ۱۳۶ برنامه چهارم توسعه و واگذاری تصدی اقتصادی به بخش غیر دولتی و رشد و توسعه و امنیت سرمایه گذاری در بخش خصوصی و از همه مهمتر به تقویت تفکر سندیکایی در فعالیت های صنفی:
اولا: تشکل ها باید تلاش کنند تا مهندسی مجدد و بازشناسی جدیدی از زیرمجموعه های خود را با توجه به روند تحولات علوم و صنایع مرغداری کشور و جهان را فراهم کنند.
ثانیا: اینکه نمی شود به منافع فردی رسید مگر اینکه منافع جمعی و تشکل را در کشور داشته باشیم؛ امروز منفعت افراد در گرو خرد جمعی است.
ثالثا: اینکه یک سازمان متشکل مرکزی اگر می خواهد باقی بماند، باید در خود قدرت ماندگاری و تاثیرگذاری را ایجاد کند.
قدرت ماندگاری و تاثیر گذاری این است که همواره در اکثر تحولات و چالش هایی که هر چند وقت یک بار در صنعت مرغداری ایجاد می شود، این تشکل دچار بهت و شگفتی نشود و بتواند به جای اینکه منتظر تصمیمات دولت باشد، او را متقاعد کند و توان تصمیم گیری را به نفع جامعه ی مرغداران به عهده داشته باشد.
برای ایجاد مزیت های اقتصادی در این صنعت و کمک به نرخ رشد تولید و افزایش مصرف سرانه گوشت مرغ و تخم مرغ در کشور، بالا بردن ارزش سرمایه گذاری در این بخش، مدیریت هزینه های تولید و توزیع بازرگانی بخش (دان، جوجه، نیروی کار، انرژی) و در نهایت بهینه شدن ضریب تبدیل، کاهش تلفات، ارتقای سطح بهداشت و بهبود کیفیت، رشد و توسعه پایدار صنعت، تامین امنیت غذا، خودکفایی محصولات طیور و بهبود شاخص تغذیه، توسعه صادرات محصولات طیور و سایر اقدامات برای نیل به اهداف اقتصاد کلان این صنعت، ما را در تعریف و نزدیکی به مفهومی چون «پویایی در اقتصاد مرغداری» نزدیک خواهد نمود.

بازنگری و دگرگونی معماری و مدل کسب و کار صنعت طیور ناگزیر از:

الف) یادگیری جمعی

امروز یادگیری جمعی، یکی از مهمترین قابلیت های رقابتی تشخیص داده شده است؛ اگر سازمان ها و تشکل های صنفی توانایی جمعی شان بالا باشد، مهمترین شایستگی آنها این است که می توانند شایستگان دیگر را براساس این عامل جذب کنند. در این زمینه هم جامعه و هم جوامع صنفی، ضعیف هستند و باید آنها را تقویت کرد. برای تقویت این مجموعه باید پایه های آن، افرادی هدفمند باشند که ضمن داشتن هدف، واقعیات موجود را هم ببینند و این فاصله ی آرمانی و واقعیت موجود به آنها انرژی حرکت بدهد. به عبارت دیگر اگر افرادی نداشته باشیم که این ویژگی را دارا باشند، نمی توانیم جمع های یادگیرنده به وجود آوریم. بنابراین مهارت برای ایجاد این جنبش در افراد که آرمان های مطلوبشان را درست تصویر کنند و به آن متعهد باشند و به طرفش حرکت کنند مورد نیاز جامعه ی مرغداری ما است.

ب) فن آوری پیشرفته

در بعد فن آوری به این نتیجه رسیده ایم که فن آوری های پیشرفته راه درمان است. شاید سوال شود در شرایطی که فن آوری های ما در رده ی بالایی قرار ندارند و بدنه اصلی صنعت مرغداری هنوز غیر صنعتی بوده و فرهنگ مدرن شدن مرغداری فراگیر نشده است، چه طور می توان به فن آوری پیشرفته پرداخت؟
دلیل آن تغییرات سریع در این فن آوری ها است. سرعت رشد تکنولوژی در جهان به قدری است که هر روز هم ما اقدام به بازسازی ها بکنیم، دیر شده است و در کشور ما ضرورت سرعت بخشیدن و استقرار فن آوری ها از سایر کشورها بیشتر است.
در حال حاضر از بالاترین فن آوری ها، مدیریت تکنولوژی اطلاعات است و نگاه این برنامه به پایداری پیشرفت ها، شرط دانایی محوری و یادگیری همگانی و استفاده از جدیدترین فن آوری ها است. با توجه به خلاقیت ایرانی، ما قادریم از این نوع فن آوری های پیشرفته بهره بگیریم و به این ترتیب رتبه و جایگاه ما در صنعت تغییر خواهد کرد. در استراتژی های توسعه تکنولوژی و نیز در برنامه چهارم توسعه فن آوری های پیشرفته سهم بالا در تولید ناخالص داخلی دارند.
فن آوری اطلاعات به سرعت جای خود را در دنیا باز کرده است و به شدت ارزش افزوده را بالا می برد. بنابراین چیزی که می تواند ما را نجات دهد استفاده از فن آوری های پیشرفته برای صنعت طیور است.
پیشنهاد ما این است که واحدهای این صنعت برای اینکه بتوانند از فن آوری بهره بگیرند، باید کارهای آموزشی و پژوهشی را در اولویت های اول خود قرار دهند و کلینیک های آموزشی می تواند تبدیل به کلینیک های بهره وری شده و جزو قوی ترین سندهای این فعالیت در کشور باشد.

ج) استفاده از فن آوری اطلاعات و ارتباطات

رویکرد به فن آوری اطلاعات در فعالیت های تولید و تجارت فرآورده های طیور و ترویج و به کارگیری آن به عنوان یکی از گام های مهم در توسعه علوم و صنایع طیور و نوسازی این صنعت محسوب شده و دستاوردهایی را به شرح ذیل به دنبال خواهد داشت:

-افزایش دسترسی به اطلاعات بازار داخل و بازار جهان.
-افزایش کارایی و هزینه های کمتر.
-رقابت پذیری و دسترسی به اطلاعات بنگاه های سایر کشورها.
-افزایش سطح آموزش های پایه و مهارتی برای کارکنان.
-افزایش دسترسی به اطلاعات در زمینه بیماری ها و اپیدمی ها و بحران ها.
-افزایش دسترسی به ارایه کنندگان خدمات و پشتیبانی ها.
-مدیریت منابع و کاهش مخاطرات و پیش بینی بحران ها.
-افزایش آگاهی در زمینه راهبردهای توسعه.
-افزایش آگاهی در مدیریت های پرورش، بهداشت و قرنطینه و فرهنگسازی استاندارد سن در کشتار طیور.
-افزایش آگاهی در استفاده از مقررات و دستورالعمل ها.
-تسهیل تبادل دانش و شبکه گرایی بین سیاست گذاران و مشارکت جویان.
-افزایش سطح آموزش از طریق آموزش های مبتنی به فن آوری اطلاعات.
-ارتباطات از راه دور و ایجاد شبکه های ارتباطی.
-افزایش دسترسی به منابع آموزشی و آشنایی با شاخص های کیفیت.
-به کارگیری راهکارهایی با بازدهی مثبت در مکانیزاسیون واحدهای تولیدی با استفاده از نرم افزارهای مدیریت و اطلاع گیری از منحنی های رشد.
-ایجاد هماهنگی بین اجزای صنعت.
-برآورد میزان تقاضا برای فرآورده های طیور و برآورد میزان عرضه محصولات.
-کمک در اخذ تصمیم در سطوح مدیریتی و کلان شهری.
-شناسایی وضعیت، ساختار و پراکندگی واحدهای تولید، مراکز فن آوری، نگهداری، صنایع تبدیلی، بسته بندی، حمل و نقل و مراکز توزیع با سامانه (سیستم اطلاعات جغرافیایی).
-بررسی قیمت های تمام شده فرآورده های طیور و برنامه ریزی اقتصادی و پیش بینی تولید.
در هر صورت، ترویج و به کارگیری فن آوری اطلاعات به عنوان مهمترین گام در توسعه علوم و صنایع طیور و نوسازی این صنعت مورد توجه قرار گرفته است و متخصصان این بخش امید فراوانی به دستیابی به سطح مطلوب تولید و رونق اقتصادی مرغداری با پیگیری این رویکرد دارند.

منابع:
ماهنامه دام کشت و صنعت، شماره ۱۰۳
نویسنده: حبیب رهبرصفا
۱-قانون برنامه چهارم توسعه جمهوری اسلامی ایران
۲- www.poultrylinks.com
3- www.imi.ir