پرورش شتر مرغ از سال ۱۸۶۰ در کشور افریقای جنوبی به صورت جدی آ‎غاز گردید و سپس در سایر نقاط دنیا گسترش یافت. امروزه در بسیاری از کشورها پرورش شتر مرغ انجام می شود. کشور ایران هم چند سالی است مبادرت به واردات این پرنده نموده و در امر پرورش آن گام نهاده است. در طی چند سال گذشته مطالعاتی برروی پارامترهای تولیدی، جوجه کشی، تغذیه و پرورش این پرنده صورت گرفته که توأم با موفقیت هایی دراین زمینه بوده است. قابل ذکر است که تاکنون در ایران محصولات حاصل از کشتار این پرنده به بازار عرضه نشده است.
محصولات این پرنده شامل گوشت، چرم، پروسایر محصولات فرعی است. گوشت پرنده قرمز بوده و از خواص آن می توان پایین بودن میزان چربی، کلسترول، تردی خاص و بالا بودن میزان پروتئین را نام برد. چرم این پرنده چرمی با ظاهری زیباست و درساخت انواع محصولات چرمی به کار می رود. نوع دیگر چرم حاصل از پوست ناحیه ساق پای شترمرغ است که از صفحات فلسی، مانند پوست مارمولک تشکیل شده و در ساخت محصولات چرمی و به خصوص پوتین گاو چران ها استفاده می شود.پرهای شتر مرغ در ساخت انواع گردگیرها استفاده می شود و خاصیت گردگیری بالایی دارد. همچنین ازپرشتر مرغ در تزیین علم در مراسم مذهبی، ساخت انواع کلاه ها و شال گردن ها استفاده می شود. سایر محصولات فرعی این پرنده شامل پوسته تخم می باشد که از تخم های بی نطفه در زمان جوجه کشی به دست می آید. برروی این تخم ها کارهای هنری از جمله نقاشی و حکاکی صورت گرفته و با قیمت های گزافی به فروش می رسند. به طور کلی از کلیه اجزای این پرنده استفاده می شود. شترمرغ در سن ۱۰ تا ۱۴ ماهگی کشتار می گردد و در این سن حدود ۱۰۰ تا ۱۲۰ کیلوگرم وزن دارد. گوشت حاصل از این پرنده بیشتر از قسمت ران می باشد که در حدود ۳۰ تا ۳۵ کیلوگرم است. همچنین پوستی به مساحت ۳/۱ تا۵/۱ متر مربع استحصال می گردد.

پرورش مولدین
شتر مرغ در سن ۲ تا ۳ سالگی به بلوغ جنسی می رسد و تا مدت زیادی بارور باقی می ماند. پرنده نر در زمان بلوغ به رنگ سیاه با پرو بال سفید رنگ و شتر مرغ ماده به رنگ قهوه ای تا خاکستری است. بارزترین نشانه در شتر مرغ نر، قرمزی رنگ ساق پا ، نوک و اطراف چشم است که ارتباط مستقیمی با قدرت جنسی نر دارد. هرچه این قرمزی بیشتر باشد پرنده از قدرت نرینگی بیشتری برخوردار است.
شتر مرغ نرو ماده به صورت جفت تا دسته های چند تایی و نیز به صورت گله نگهداری می شوند. این ترکیبات بسته به میزان زمین موجود و امکانات، قدرت جنسی نرها و اهداف اصلاح نژادی متفاوت می باشد. هیچ استاندارد خاصی در این رابطه وجود ندارد و مدیر مزرعه با شناسایی پرندگان و اهداف مورد نظر روش مناسب را انتخاب می نماید. شتر مرغ ها در سال درحدود ۶ تا ۸ ماه تخمگذاری نموده و بقیه سال را استراحت می کنند. در ایران این زمان از حدود بهمن ماه آغاز گشته و تا آبان ماه ادامه دارد. بدیهی است در مناطق مختلف این زمان متغییر باشد. در طول فصل تخمگذاری هر پرنده ماده به طور متوسط ۴۰ تا ۶۰ تخم می گذارد. البته در بعضی از پرندگان (از جمله در کشورمان) این رکورد به ۱۲۰ عدد تخم مرغ هم می رسد. به طور متوسط از هر پرنده ماده در سال حداقل ۲۰ عدد جوجه سالم تا زمان کشتار بایستی تولید گردد تا این فعالیت به صورت اقتصادی ادامه یابد.
تولید مثل پرنده به عوامل زیادی از جمله ژننتیک ، شرایط آب و هوایی، سلامت پرنده و به خصوص جیره مناسب بستگی دارد. استرس از عوامل منفی در تخمگذاری پرنده می باشد. معمولاً برای هر پرنده بالغ حداقل ۲۵۰ متر مربع در گردشگاه در نظر گرفته می شود که البته بهتر است فضای متعلقه بیش از این باشد. فضای مسقف (سایبان) به ازای هر پرنده بالغ در حدود ۸ متر مربع و ارتفاع حصار در حدود ۲ متر می باشد. در شرایط طبیعی هر پرنده بعد از گذاشتن حدود ۱۸ عدد تخم برروی تخم ها نشسته و جوجه کشی طبیعی انجام می گیرد. در مزارع از ماشین های جوجه کشی استفاده می گردد. در سال اول تخمگذاری، میزان تخم گذاری نسبتاً پاببن است ولی در سال های بعد به طور قابل ملاحظه ای افزایش می یابد و در زمان تخمگذاری پرندگان، بایستی آرامش کافی برای پرنده مهیا گردد و ازحضور بازدیدکنندگان کاست. هر گونه استرس شامل تغییر جیره، صداهای ناآشنا برای پرنده(پارس سگ، تراکتور، هوایی و ….) حضور بازدیدکنندگان، ترس و حتی تغییرات آب وهوایی برروی تخمگذار و باروری تخم ها اثر مستقیم دارد. در زمان فصل استراحت بایستی غذا با فیبربالا، پروتئین و انرژی پایین در اختیار پرنده قرار گیرد و افزایش وزن پرندگان را کنترل نمود . وزن اضافی در فصل تولید اثر منفی در جفتگیری و تخم گذاری دارد. در فصل استراحت بایستی ویتامین و مواد معدنی به اندازه کافی در اختیار پرنده قرار گیرد.

جوجه کشی مصنوعی شترمرغ
شتر مرغ ماده معمولاً بین ساعت ۴ تا۷ بعدازظهر تخمگذاری می کند. بلافاصله بعد از تخم گذاری بایستی تخم ها توسط کارگر جمع آوری شده و به محل جوجه کشی منتقل شوند.
دوران جوجه کشی ۴۲ روز می باشد. درجه حرازرت دستگاه جوجه کشی ۳/۳۶ درجه سانتی گراد و رطوبت در حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد است. وزن تخم به طور متوسط در حدود ۵/۱ کیلوگرم بوده و در پایان دوران جوجه کشی بایستی در حدود ۱۳ تا ۱۵ درصد از وزن تخم کاهش پیدا کند. در غیراینصورت ممکن است مشکلاتی در جوجه در آوری ایجاد گردد. معمولاً تخم ها به مدت یک هفته جمع آوری و در درجه حرارت و رطوبت مناسب نگهداری شده و سپس تخم های بی نطفه از دستگاه خارج می گردند. در روز سی و هشتم تخم ها به هچر منتقل شده و تا زمان خروج از تخم در دستگاه باقی می مانند. بهتر است جهت خشک شدن و فعالیت نسبی پرنده، به او اجازه داد تا به مدت ۶ تا ۱۲ ساعت دردستگاه هچر باقی بماند و سپس خارج گردد. بهداشت دستگاه و سالن جوجه کشی بسیار مهم بوده و بایستی حتی الامکان از ورود افراد متفرقه به محیط جوجه کشی خودداری شود. جوجه ها به هنگام تولد وزنی در حدود ۷۰۰ تا ۱۰۰۰ گرم دارند. بند ناف توسط آیودین ضدعفونی می گردد. کف بینی های هچری نیز باید اصطکاک کافی داشته باشند تا از بازشدن پاها درجوجه جلوگیری به عمل آید. چنانچه جوجه نتواند از تخم خارج شود بایستی به جوجه کمک شود. این امر نیاز به کسب تجربه کافی داشته و هر گونه مداخله عجولانه سبب نتایج منفی درهچ خواهدشد.

پرورش جوجه
پس از خروج از تخم جوجه ها بایستی درحرارت ۳۰ تا ۳۲ درجه سانتی گراد قرار گیرند. بهتر است این حرارت در زیر منبع حرارتی (لامپ هیتر، مادر مصنوعی) برای جوجه مهیا شده و اجازه انتخاب را برای جوجه فراهم آورد. در صورتی که شرایط جوی اجازه دهد می تواند جوجه را ۲۴ ساعت بعداز درآمدن از تخم در فضای آزاد قرارداد. مراقبت از جوجه در سنین اولیه بایستی با دقت انجام شود. بهداشت سالن کاملاً رعایت شده و شب ها شرایط مناسب از نظر دما و تهویه برای جوجه ها فراهم شود. عفونت کیسه زرده از متداول ترین علل مرگ و میر جوجه ها تا سن حدود ۱۴ روزه گی است. این عفونت می تواند از طریق تخم، دستگاه جوجه کشی، بندناف و نیز غذا و خوردن مدفوع(از طریق روده) به کیسه زرده منتقل شود. عدم جذب به موقع کیسه زرده باعث عفونت و مرگ جوجه خواهد شد. هرگونه استرس نیز می تواند شرایط را برای باقی مانده کیسه زرده در بدن جوجه و عفونت آن فراهم نماید. از دیگر علل مرگ و میر در جوجه ها را می تواند عفونت های باکتریایی، اسهال و مشکلات فیزیکی پانام برد. غذا ۲۴ ساعت بعداز هچ بایستی در اختیار جوجه قرار گیرد. غذا بایستی دارای انرژی و پروتئین بالا و از نظر املاح معدنی وویتامین ها بالانس باشد. چند روزی طول می کشد تا جوجه خوردن آب و غذا را بیاموزد واین مدت زمان کافی را برای جذب کیسه زرده فراهم می نماید. قرار دادن یک جوجه بزرگ تر در میان جوجه های تازه به دنیا آمده عمل آموختن خوردن و آشامیدن را به جوجه ها آسان می سازد. جوجه های مریض و غیرفعال را بایستی سریعاً از سایر پرندگان جدا نموده و در فضای دیگر تحت درمان قرار داد.
انباشتگی اجسام خارجی از قبیل سنگ، چوب و ساقه در پیش معده و سنگدان از دیگر عوامل مرگ و میر جوجه ها تا سن چهارماهگی می باشد. هرگونه استرس از قبیل بالانس نبودن جیره (از نظر موادغذایی ، مواد معدنی وویتامینه و غیره) نیز بیماری و عدم آرامش و سلامت پرنده می تواند به این مسأله منجر گردد. بنابراین حتی الامکان سعی شود محیط پرورش جوجه ها عاری از هرگونه اجسام خارجی باشد. واکسیناسیون جوجه ها علیه بیماری نیوکاسل در کشورمان الزامی است. تلفات ناشی از این بیماری توسط بعضی از مزارع در ایران گزارش شده است. جوجه ها به بیماری آنتروتوکسمی نیز حساس هستند. واکسیناسیون جوجه علیه این بیماری توصیه می گردد. این بیماری غیرواگیر بوده و عامل اصلی آن استرس است. (تغییرات جیره حمل و نقل، ترس، تراکم جوجه هاو….) جوجه ها به سرعت رشد کرده و درسن یک ماهگی در حدود ۳ تا ۶ کیلوگرم وزن دارند. با افزایش سن جوجه ها بایستی فضای بیشتری در اختیار آنان قرار داد. گردشگاه جوجه ها بایستی دارای سایبان بوده و خاک بهترین انتخاب به عنوان بستر می باشد. بستر فضای مسقف بهتر است از جنس بتن باشد تا به راحتی بتوان آن را شست وشو داد و ضدعفونی کرد. در بعضی از مزارع از سیستم حرارت زیرزمینی به عنوان منبع حرارت استفاده می نمایند. این مسأله باعث گرمی بستر و آرامش پرنده و نیز کاهش تلفات ناشی از عفونت کیسه زرده خواهد شد. در سن سه ماهگی جوجه ها وزنی بین ۲۰ تا ۳۰ کیلوگرم خواهند داشت. بعداز سن ۳ ماهگی جوجه ها نسبتاً مقاوم بوده و تلفات کاهش می یابد. بعداز سن ۳ ماهگی بیشتر تلفات ناشی از مسائل فیزیکی است. از سن سه ماهگی تا پایان یکسالگی (زمان کشتار) جوجه ها در فضاهای محصور نگهداری می شوند. معمولاً به ازاء هر پرنده، حداقل ۵۰ متر مربع فضای گردشگاه در اختیار قرار می گیرد. فضای سایبان برای هرپرنده نیز ۵ متر مربع است. بنابراین بعداز سن سه ماهگی پرندگان نیاز به سالن های بسته نخواهند داشت. بعداز سن سه ماهگی پرندگان به سرما و گرما بسیار مقاوم هستند. پرندگانی که به عنوان مولد انتخاب می شوند بعداز سن یکسالگی از جیره های نگهداری استفاده می نمایند.

منبع :
http://daneshagri.blogfa.com

تشکیل گله و خانواده های تولید مثلی
در مزارع صنعتی شترمرغ ها در صورت اعمال مدیریت متمرک یا نیمه متمرکز به صورت خانواده های ۹-۳ قطعه ای و در محلهای محصور شده ای به نام پن نگهداری می گردند که هر پن یا فضای مولدها براساس ظرفیت می تواند بین ۸۰۰ الی ۵۰۰۰ مترمربع مساحت داشته باشد. گروه بندی شترمرغ ها به مزرعه دار این توانایی را می دهد تا به آسانی تغذیه و تولید شترمرغ ها را تحت کنترل داشته و بتواند با آمارگیری دقیق شترمرغ های نا بارور یا بی ارزش را شناسایی و به موقع از چرخه تولیدی حذف نماید علاوه بر اینکه این نحوة مدیریت امکان اعمال برنامه های تغذیه ای ویژه و برنامه های اصلاح نژادی را نیز در اختیار مزرعه دار قرار خواهد داد.معمولترین ترکیب هر خانواده تولیدمثلی شامل یک جفت نر و دو ماده یا دو نر و سه ماده خواهد بود. البته با توجه به خوی طبیعی شترمرغ و توجه به اجتماعی بودن آنها توصیه می گردد تا در صورت امکان افزایش تعداد پرندگان در هر گروه علاوه بر کاهش هزینه های ساخت و ساز به ازاء هر پرنده، با نزدیک کردن سیستم نگهداری به شرایط موجود در حیات وحش حداکثر آرامش روانی را برای پرنده بوجود آوریم.البته در هر صورت بایستی توجه داشت تا نسبت موجود به بین پرندگان نر و ماده به بهترین نحو حفظ گردد. تا شاهد عدم باروری و یا کاهش نطفه داری تخم های تولیدی نباشیم.در هر مزرعه موفقیت در امر تولید با معیارهای زیر سنجیده خواهد شد:۱ – تعداد تخم های تولیدی۲ – درصد باروری ۳ – درصد جوجه آوری ۴ – درصد ماندگاری جوجه هاکنترل این مولفه ها و دقت در رفتارهای جفتگیری می توان نتیجه گرفت که آیا جفتهای انتخاب شده مناسب یکدیگر هستند یا خیر.جفتگیری و لقاح
شترمرغ ماده در سن ۳-۲ سالگی و شترمرغ نر در سن ۴-۳ سالگی به بلوغ جنسی کامل می رسند و در صورتیکه در شرایط مناسب و با امکانات کافی پرورش داده شوند تا بیش از ۴۰ سال باروری خود را حفظ خواهد کرد.در فصل جفتگیری شترمرغ های نر و ماده با علائم خاصی تمایل خود را به جفتگیری نشان می دهند که در نرها این علائم شامل قرمزی نوک و ساق پا و در ماده ها بروز رفتارهایی خاص مانند بال زدن با بالهایی افتاده، نوک زدن و افتادگی سر می باشد.در زمان رقص جفتگیری شترمرغ نر بر روی زانو نشسته و با باز نمودن بالها و به حرکت در آوردن آنها از یکسو به سوی دیگر و همچنین تکان دادن گردن ماده را به جفتگیری دعوت می نماید و در این هنگام شترمرغ ماده با خوابیدن بر روی زمین و مالیدن گردن و سر خود به خاک تمایل خود را به دعوت شترمرغ نر اعلام می دارد، در این هنگام شترمرغ نر پای چپ خود را نزدیک شترمرغ ماده گذاشته و پای راست خود را دور کمر آن قرار می دهد و سپس آلت نرینه خود را وارد کلوآک ماده می نماید. عملیات جفتگیری عموماً در صبح و یا بعدازظهر انجام گرفته و معمولاً ۳-۱ دقیقه به طول می انجامد. طول فصل جفتگیری و تولیدمثل به طور معمول شش ماه و از اواسط اسفند تا اواسط شهریور می باشد که البته این مدت با توجه به آب و هوای منطقه و طول مدت گرما، نوع مدیریت و جیرة مصرفی می تواند افزایش یابد و در این مدت هر شترمرغ ماده می تواند بطور متوسط ۷۰-۴۰ تخم تولید نماید (در برخی موارد میزان تولید تخم به ازاء هر ماده حتی به بیش از ۱۰۰ عدد نیز می رسد.) البته باید توجه داشت که بدون توجه به نوع آب و هوا و سایر عوامل ذکر شده، بهتر آن است که پس از یکدوره ۹-۶ ماهه تولید یکدوره کوتاه مدت حداقل سه ماهه را جهت استراحت پس از تولید و تمدید قوای جسمی شترمرغ نر و ماده در نظر گرفته و در این مدت با استفاده از تمهیدات ویژه مانند تغییرات اعمالی در جیره تولید تخم و جفتگیری را متوقف نموده و پس از جداسازی حبس نر و ماده و اعمال برنامه های تغذیه ای ویژه فصل استراحت اقدام به آماده سازی پرندگان جهت فصل تولید آینده نماییم که مطمئناً این امر علاوه بر افزایش کیفیت و کمیت تولیدات فصل آینده نقش به سزائی را در افزایش طول عمر تولیدی پرنده ایفا خواهد نمود بدین ترتیب دور از حقیقت نخواهد بود اگر عنوان کنیم که اعمال یک برنامه مدیریتی و تغذیه ای صحیح و علمی در فصل استراحت اهمیتی کمتر از فصل تولید نخواهد داشت ونحوه عملکرد ما در این دوره کوتاه تضمین کننده کیفیت و کمیت تولید در فصل تولیدی بعدی خواهد بود. علاوه بر اینکه جدایی در هنگام استراحت باعث آرامش روانی پرنده و اشتیاق بیشتر در جفتگیری در فصل آینده خواهد داشت و همچنین این کنترل ها باعث همزمانی در تولید پرندگان و در نتیجه اعمال مدیریت بهتر و کاهش هزینه می گردد.

جایگاه های تولید مثلی
با توجه به رفتارشناسی این پرنده و همچنین طولانی بودن عمر تولیدی شترمرغ می توان نتیجه گرفت که نوع طراحی در ساخت و ساز مزارع و میزان فضای اختصاص داده شده به هر پرنده نقش بسیار مهمی را در افزایش یا کاهش کمیت و کیفیت تولید و همچنین سالهای ماندگاری یک پرنده در گلة تولیدی خواهد داشت. از آنجا که شترمرغ هنوز دارای خصوصیات طبیعی خود بوده و به طور کامل اهلی و رام نشده است این مسئله حائز اهمیت می باشد که در طراحی مزارع حداکثر نزدیکی و شباهت در محیط پرورشی احداثی و آنچه در طبیعت و حیات وحش شاهد هستیم بوجود آید که این امر تاثیر به سزایی را در آرامش روانی پرنده خواهد داشت. طبق مطالعات بعمل آمده حداقل فضای مورد نیاز جهت نگهداری و پرورش هر قطعه شترمرغ معادل ۳۰۰-۲۰۰ مترمربع می باشد که ۱۰-۸ متر از این مساحت جهت محافظت پرنده از آب و هوای نامساعد و باران و برف و همچنین وزش باد بایستی مسقف گردد. در نتیجه ما جهت نگهداری هر خانواده ۵-۳ عضوی شترمرغ نیازمند ۱۵۰۰-۹۰۰ متر فضای گردشگاه و حدود ۵۰-۲۴ مترمربع فضای مسقف می باشیم که این فضا یا به اصطلاح پن بایستی توسط حصاری به ارتفاع ۲-۵/۱ متر محصور گردد. جدا کردن پنهای تولیدمثلی از یکدیگر بوسیلة راهروهایی به عرض ۲-۱ متر می تواند در جلوگیری از مبارزات نرهای گروه های گوناگون موثر واقع گردد. همچنین اگر مزرعه دارای امکانات لازم است می توان با گشت گیاهان درختچه ها و درختان مناسب در میان این راهروها علاوه بر ایجاد فضایی طبیعی و روح انگیز موجب آرامش بیشتر پرندگان و تاثیر مثبت در تولید می گردد. پس از آماده سازی پنها و رها سازی پرندگان و پیش از شروع تولید بهتر است یک گودال ساده به ابعاد ۴/۱-۲ متر و عمق تقریبی ۲۰ سانتی متر جهت تهیة مکانی مناسب برای تخمگذاری حفر گردد و با ریختن ماسه یا شن در کف آن مکانی نرم و مناسب را جهت تخمگذاری بوجود آورد.جوجه کشی
الف)طبیعی : در حیات وحش هر شترمرغ پس از گذاشتن ۱۸-۱۲ عدد تخم اصطلاحاً روی آنها خوابیده و مبادرت به جوجه کشی می نماید. با توجه به مسئله استتار و اهمیت آن در طبیعت محافظت از تخمهای گذاشته شده در طول روز به عهدة شترمرغ ماده و در شب به عهدشترمرغ نر است و ناگفته پیداست که رنگ خاکستری پرندة ماده و همگونی آن با رنگ خاک و همچنین رنگ سیاه جنس نر در شب در این تقسیم کار موثر می باشد.پس از گذشت ۴۵-۴۲ روز از زمان اولین تخمگذاری ما شاهد بیرون آمدن جوجه ها از تخم خواهیم بود توجه داشته باشید که اجازه دادن به شترمرغ های ماده جهت خوابیدن بر روی تخمها در انتهای فصل تولید و انجام جوجه کشی طبیعی موجب رغبت بیشتر پرنده جهت تخمگذاری در فصل آینده و همچنین افزایش کیفیت و کمیت تخمهای تولیدی در فصول آینده خواهد شد.
ب) مصنوعی: در مزارع صنعتی جهت بدست آوردن حداکثر جوجه از هر شترمرغ ماده اقدام به جمع آوری تخمها و جوجه کشی طبیعی می گردد که بدین ترتیب میزان جوجه های استحصالی به ازاء هر پرنده ماده تقریباً ۳-۲ برابر حالت طبیعی خواهد بود. جهت انجام جوجه کشی مصنوعی نیاز اجرائی به تمهیدات ویژه ای می باشد که از آن جمله می توان به ساخت یک بنای جوجه کشی با تمامی مکانهای مورد نیاز و همچنین خرید و نصب دستگاههای مناسب می باشد. اولین گام جهت شروع جوجه کشی جمع آوری و نگهداری تخمها می باشد. بایستی توجه داشت که تخمها با نهایت وقت جمع آوری گردیده و پس از تمیز کردن و ضدعفونی آنها را در انبار تخم قرار دهیم. توجه داشته باشید مکان مورد نظر جهت نگهداری تخمها بایستی دارای شرایط کاملاً بهداشتی بوده و دارای دما و دما و رطوبت کنترل شده باشد. معمولاً دمای۲۰ -۱۵ درجه سانتیگراد  جهت انبارداری تخم مناسب می باشد که البته این دو فاکتور می توانند با توجه به خصوصیات فیزیکی تخمها منجمله ضخامت پوسته و اندازه تخم و همچنین مدت انبارداری و در مقاطع زمانی مختلف فصل تولید متفاوت باشد، اما فاکتورهایی که در کلیة حالات ثابت می باشد موارد مربوط به بهداشت محل، رعایت کامل مسائل ایمنی، جلوگیری از ورود هر گونه موجودات اعم از حشرات، جوندگان و … به محل نگهداری و مواردی از این قبیل می باشد. در یک حالت طبیعی بایستی در طول روز حدود ۴ بار چرخانده شوند که این امر به تبادلات غذایی بین سفیده و جنین و تبادلات کاری بین محیط خارج و داخل تخم کمک می نماید و پس از گذشت حداکثر ۱۰-۸ روز از ورود تخمها به انبار آنها را جهت شروع مرحله جوجه کشی به دستگاههای ستر وارد نمود. توجه داشته باشید که پس از گذشت این مدت و در صورت نگهداری بیش از حد تخمها در انبار این امر می تواند منجر به کاهش قدرت جوجه در آوری تخمها و در مواردی مرگ جنین گردد. جهت اخذ بهترین نتیجه و درصد درآوری مطلوب همیشه نکات زیر را مد نظر داشته و نسبت به اعمال آنها نهایت دقت را به عمل آورید:۱ ) جمع آوری و حمل و نقل دقیق تخمها
۲ ) دقت در انبارداری تخمها در شرایط مطلوب ۳ ) دقت کافی در ضدعفونی تخمها جهت پیشگیری از آلودگی های احتمالی ۴ ) چرخاندن تخمها ۵ ) اعمال رطوبت و دمای مطلوب در هنگام انبارداری و در دستگاهها ۶ ) اطمینان از عملکرد مطلوب دستگاههاو کنترل مداوم آنها در طول مدت جوجه کشیپس از قراردادن تخمها در دستگاههای ستر رطوبت و دمای دستگاه بر روی حالت مطلوب تنظیم می گردد که این در مورد دمای لازم معادل ۶/۳۷ – ۶/۳۵ درجه سانتی گراد و میزان رطوبت مطلوب معادل ۲۲-۱۶ % می باشد که باز هم بایستی توجه داشت تمامی این اعداد با توجه به خصوصیات فیزیکی و ظاهری تخمها مانند ضخامت پوسته، اندازه، تعداد و اندازه سوراخهای موجود روی تخم و همچنین تعداد تخمهای موجود در دستگاهها می توانند تغییر کنند. تخمها حدود ۴۰-۳۸ روز در دستگاه ستر قرار گرفته و پس از گذشت این مدت و نزدیک شدن به انتهای مراحل رشد جنین چرخش تخمها در درون دستگاه متوقف شده و پس از نوک زدن جوجه به کیسة هوایی داخل تخم آنها را به دستگاه هچر منتقل کرده و منتظر شکستن پوستة خارجی و خروج جوجه از تخم می گردیم.بعد از گذشت حدود ۴۲ روز از زمان جوجه کشی تخمها حدود ۱۵-۱۱% افت وزن خواهند داشت و در نتیجه کنترل وزن تخمها در طول دوره جوجه کشی می تواند به پیش بینی مراحل جوجه کشی کمک نماید. در ادامه جهت کسب بهترین نتیجه در امر جوجه کشی موارد زیر را به دقت تحت کنترل داشته و اعمال نمایید:۱ – نگهداری تخمها در دما و رطوبت مناسب و در شرایط بهداشتی کامل

۲ – قراردادن تخمها در اتاق پیشگرم جهت گرم کردن اولیة تخمها پیش از ورود به ستر ۳ – کنترل دقیق دستگاهها از لحاظ کارکرد و دما و رطوبت مناسب ۴ – ضدعفونی دقیق و کامل دستگاهها پیش از ورود تخمها ۵ – کنترل دقیق دما و رطوبت در طول دورة جوجه کشی و جلوگیری از نوسان شدید دو فاکتور مذکور ۶ – وزن کشی دقیق و مستمر در طول دوره جوجه کشی جهت اطلاع از روند جوجه کشی ۷ – انجام کندل در روزی ۱۴ و ۳۲ جوجه کشی جهت اطلاع از روند رشد جنین ۸ – توقف چرخش تخمها پس از روی ۳۸ ۹ – انتقال تخمها به هچر و کنترل روند هچ ۱۰ – ضدعفونی کامل بند ناف جوجه ها و انتقال به اتاق پس هچ و انجام مراقبتهای اولیه پیش از انتقال آنها به سالن اصلی ۱۱ – تهویه و حرارت مناسب در سالن و دستگاهها پس از گذشت روز ۳۸ بایستی تخمها تحت کنترل دقیق قرار گیرند تا روند نوک زدن جوجه ها به کیسة هوایی دقیقاً کنترل گردد زیرا پس از طی این مدت و با اتمام اکسیژن موجود در تخم، جوجه ها با نوک زدن به کیسة هوایی اکسیژن مورد نیاز را تا زمان خروج از تخم تامین می کنند و گاهی ضعف ذاتی جوجه ها و یا قرارگیری ناصحیح جوجه ها در تخم مانند برگشتگی احتمالی یا وضعیت نامطلوب پا و سر مانع از نوک زدن جوجه به کیسة هوایی می گردد که ادامه این وضع می تواند منجر به خفگی جوجه ها در تخم گردد لذا اطلاع از این حالات و کمک به موقع به جوجه ها می تواند مانع از مرگ آنها گردد.۱۲ – تامین و در دسترس گذاشتن کلیه قطعات یدکی نظیر فیوزها، المنتها، رطوبت سنجها و …مراقبتهای ویژه پس از هچ
پس از تخم در آمدن جوجه ها حدود ۶-۴ ساعت در دستگاه هچری باقیمانده تا به خوبی خشک شوند و پس از طی این مدت و به محض سرپا ایستادن جوجه ها آنها را به جایگاه مخصوص جوجه ها منتقل می کنیم.بهتر است سالن مخصوص جوجه ها دارای مشخصات زیر باشد: ۱- دیوارها تا سقف کاشی کاری شده باشند.

۲- کف سیمان زبر. ۳- بستر با ماسه بادی آماده شده باشد. ۴ – دارای نورگیر و پنجره کافی باشد. ۵ – هواکشهای دمنده و مکنده جهت تهویه مناسب. ۶ – دارای سیستم حرارتی کلی بعلاوه لامپهای حرارتی بعنوان مادر مصنوعی. ۷- آبخوری و دانخوریهای مناسب.توجه داشته باشید که پیش از ورود جوجه ها بایستی سالن به طور کامل ضدعفونی شده و درجه حرارت در حدود ۳۵-۳۰ درجه سانتی گراد تنظیم شود سپس آبخوری و دانخوری ها شسته و ضدعفونی شده و در جاهای مخصوص خود قرار گیرند. درجه حرارت سالن باید در هفته حدود ۳-۲ درجه کاهش یافته تا در نهایت به درجه هوای محیط طبیعی برسد. در هنگام انتخاب دستگاههای حرارتی بایستی توجه داشت سیستمی انتخاب گردد که علاوه بر دارا بودن ضریب ایمنی بالا حتی المقدور اکسیژن لازم را از هوای خارج سالن تامین کرده و دی اکسید کربن تولیدی نیز به خارج از سالن هدایت گردد. همچنین برتری با سیستمهایی به روش تابش مستقیم باعث ایجاد گرما در اجسام می گردند. زیرا این سیستمها علاوه بر کاهش هزینه های طراحی نصب اجرا و نگهداری و استهلاک پایین هزینه های جاری کمتری نیز داشته و علاوه بر اینها باعث انتشار گرما در سطوح پایین سالن شده و با گرم کردن کف سالن و بستر علاوه بر ایجاد راحتی بیشتر برای جوجه ها از رشد قارچها و عوامل بیماری زا و همچنین ایجاد رطوبت در بستر و پیامدهای ناشی از آن جلوگیری می نماید که این امر در بازدهی و رشد و سلامت جوجه بسیار موثر می باشد.انتقال جوجه به سالن پرورش
پس از رشد اولیه جوجه ها و انتقال آنها به سالن پرورش، مراحل اصلی شروع می گردد. حرکت و دویدن برای رشد و تقویت استخوانها و ماهیچه های جوجه شترمرغ ها از اهمیت ویژه ای برخوردار است. همچنین ایجاد گردشگاه برای جوجه ها نه تنها باعث کاهش استرس در جوجه ها می گردد بلکه از دفرمه شدن پا نیز جلوگیری می نماید. فضای لازم برای جوجه ها در سنین گوناگون متفاوت است اما حداقل فضای لازم برای جوجه های کوچک ۲۵/۰ متر بوده که در سه ماهگی به ۲ متر افزایش می یابد. جوجه ها بایستی فضای لازم جهت گردش در زیر نور آفتاب و هوای آزاد را داشته باشند زیرا در سنین پایین وجود ویتامین D3 جهت رشد و توسعه استخوانها بسیار ضروری می باشد و یکی از منابع طبیعی این ویتامین نور خورشید می باشد. در هنگام استفاده از بستر بایستی دقت داشت که مناسبترین نوع مواد موادی که موجب به حداقل رساندن خطر عفونتها و جلوگیری از یبوست و بروز صدمات پا می گردد. البته بایستی توجه داشت که استفاده از بسترهایی نظیر شن و ماسه در حالات عادی بهترین گزینه است اما در صورتیکه پرورش دهندگان نتوانند مدت زمان زیادی را با جوجه ها صرف نمایند ترجیحاً بایستی پوششی مثل بتون، حصیر یا موادی از این قبیل را انتخاب نمایند تا خطر بلع و بروز انباشتگی و یا یبوست کاهش پیدا کند. همچنین در هر صورت بایستی کاملاً دقت داشت که وجود هر گونه اشیاء خارجی مثل چوب، میخ، سیم و … می توانند توسط پرنده بلع و موجبات صدمات جدی و گاهی مرگ را بوجود آوردند. در طول دوره پرورش بایستی دقت داشت که جوجه ها به طور دقیق و کامل تحت مراقبت قرار گیرند و کلیه حالات و موارد غیرمعمول ثبت گردند. ممکن است در یک گله جوجه هایی مشاهده گردند که علاقه ای به راه رفتن و خوردن و آشامیدن ندارد در اینصورت قرار دادن جوجه شترمرغ های مسن تر در کنار جوجه های جوان در رفع این مشکل کمک خواهد کرد.همچنین بایستی کلیه جوجه های تولیدی را بوسیله پلاک گذاری و شماره زنی مشخص نموده و جهت هر جوجه فرم ثبت مشخصات خاصی تهیه نمود و کلیه موارد را از جمله وزن جوجه در ابتدای دورة پرورش، بیماریهای احتمالی درمان احتمالی و نوع درمان و داروهای مصرفی، مشاهدات روزانه و کلیه مشاهدات در آنها ثبت گردند زیرا این اطلاعات امکان خوبی را جهت تشخیص به موقع مشکلات و پیدا کردن راه های مقابله با آنها در اختیار پرورش دهنده قرار می دهند. در هفته های ابتدائی پرورش و در صورت استفاده از منابع حرارتی تابشی مانند مادرهای مصنوعی برقی و لامپهای حرارتی بایستی توجه داشت که سرد بودن محیط سبب تجمع جوجه های جوان در زیر این لامپها شده و در اینصورت احتمال خفگی و صدمه جوجه های زیرین زیاد خواهد بود لذا در اینگونه موارد با افزایش دمای محیط و کنترل کردن جوجه ها بایستی از بروز این مسائل جلوگیری نمود. در مورد خوراک دهی و آبدهی جوجه ها بایستی دقت داشت که همیشه آب و غذای کافی و تازه در اختیار جوجه ها قرار گیرد و از قرار دادن آب و غذای مانده در ظرفهای ویژه اجتناب نمود زیرا این عمل می تواند موجب رشد و تکثیر میکروارگانیسمهای مضر در خوراک شده و باعث مسمومیت گردند.جهت جلوگیری از این مسئله بایستی آب و غذا کاملاً کنترل شده و در صورت وجود آلودگی سریعاً اقدام به تعویض آنها نمود.جوجه های شترمرغ تا سن سه ماهگی دارای حساسیت ویژه ای می باشند اما پس از گذر از این سن جوجه ها بسیار مقاوم شده و در مقابل عوامل نامساعد محیطی حساسیت کمی از خود نشان می دهند. در یک مزرعه موفق که برنامه های تغذیه مدیریت و اصلاح نژادی را به خوبی رعایت می کند تولید جوجه های خوب از اهمیت ویژه ای برخودار می باشد. یک مزرعه دار خوب پس از رشد اولیه جوجه ها آنها را به دقت مورد بررسی قرار داده و با توجه به برنامه های اصلاح نژادی مزرعه خود اقدام به تفکیک جوجه های تولیدی در دو گروه متفاوت می نماید. گروه اول جوجه هایی هستند که جهت ادامه روند تولید و اصلاح نژاد و جایگزینی در گله مادر انتخاب می گردند که این گروه شامل جوجه هایی با کیفیت بسیار بالا و از پد ران و مادرانی دارای تولید مناسب خواهند بود. گروه دوم جوجه هایی هستند که جهت پروار و نهایتاً تولید گوشت و پوست وارد برنامه های کشتاری خواهند شد. در این صورت جوجه های گروه اول تا سن بلوغ و پس از آن بطور کامل مورد نظارت و بررسی قرار گرفته و از هر جهت کنترل می گردند تا بالاترین کیفیت وارد چرخه تولیدی گردند. اما جوجه های گروه دوم تنها از حیث سرعت رشد و وزن دهی مناسب مورد توجه می باشند. به طور معمول جوجه ها ۱۲-۹ ماهگی به وزن ۱۲۰-۹۰ کیلو رسیده و در این هنگام آماده کشتار می گردند. شایان ذکر است که در برخی موارد، بعضی از مزرعه دارها اقدام به کشتار پرندگان در سنین پایین و بصورت نیمچه می نمایند که در این حالت حتی پرندگانی در سن سه چهار ماهگی نیز کشتار می گردند و تبعاً در این حالت گوشت گرانتری خواهند داشت. در صورت داشتن گله پرواری بایستی توجه داشت که بروز برخی بیماریها می تواند باعث بروز کندی در وزن گیری و کاهش پتانسیل تولید پرندگان گردد که در اینصورت تولید در این پرندگان دارای توجیه اقتصادی نبوده و همچنین گوشت آنها به دلیل توسعه ناقص ماهیچه ها دارای کیفیت مطلوب نخواهد بود علاوه بر اینکه رعایت نکردن برخی مسائل ایمنی می تواند موجب آسیب دیدگی پرنده گردد که در اینصورت نیز پوست استحصالی از پرندگان آسیب دیده افت ارزش بسیار زیادی را خواهند داشت. لذا برای رسیدن به بهترین بازدهی اقتصادی بایستی رعایت کامل مسائل مدیریتی، بهداشتی و ایمنی همراه با تغذیه مناسب توامان مد نظر قرار گیرند.

منبع :
http://daneshagri.blogfa.com

منبع : ماهنامه دام کشت و صنعت، شماره ۱۰۵
نویسنده: مرتضی شاه محمد میراب

این جاندار که اساسا بومی ایران نیست ، در سال ۱۳۷۶ توسط فرد علاقه مندی به نام آقای غلامعلی ابراهیمی به تعداد ۷ قطعه از کشور آفریقای جنوبی وارد ایران گردیده است.
با این وجود چون با فقدان فرهنگ مصرف گوشت شترمرغ در جامعه روبرو هستیم، هنوز بازارهای داخلی از عرضه این گوشت اشباع نشده است ولی در صورت فرهنگسازی و آشنایی بیشتر مردم با فواید و مزایای آن، ضمن تامین نیاز داخلی، توانایی صادرات پوست و گوشت شتر مرغ به کشورهای اروپایی با سود آوری بالا وجود خواهد داشت.شاید برای شما این نکته جالب باشد که بهاء پرداخت شده برای یک کیلو گرم گوشت شترمرغ در بازارهای جهانی حدودا چند برابر قیمت این گوشت در ایران می باشد و کشورهای خارجی(خصوصا اروپایی ها) تمایل بسیار زیادی برای مصرف این گوشت دارند.

برخی فواید شتر مرغ
چرم این حیوان بعد از چرم محکم کوروکودیل مقاوم ترین چرم بوده ونسبت به چرم گاو و گوسفند در حدود ۳ الی ۴ برابر استحکام بیشتری دارد.طول چرم شترمرغ در حدود ۵/۱ متر می باشد که قیمت تمام شده ان به صورت خام در حدود ۷۰ تا ۱۳۰ هزار تومان متغییر است.در صورتی که تولید کننده ای امکان دباغی آن را داشته باشد می تواند چرم دباغی شده را در حدود رقمی ما بین ۴۰۰ تا ۷۰۰ هزار تومان به فروش برساند که این مسئله در نوع خود بسیار در خورد توجه است.گوشت این حیوان به خاطر داشتن درصد بسیار پایین کلسترول و اوره می تواند به عنوان یک منبع غذایی قابل اطمینان برای سالمندان، بانوان باردار و افراد مبتلا به عارضه های قلبی در نظر گرفته شود.در برخی کشورها قرنیه چشم و تاندوم پای این حیوان را به بدن انسان پیوند می زنند که امید ان می رود در طی سالیان آینده با بومی شدن این تکنولوژی سالانه هم وطنانی که نیازمند استفاده ازاین اعضاء هستند بتوانند از رنج و درد ناشی از کمبود این اعضاء آسوده گردند.
همچنین هنرمندان ماهر و زبر دست با استفاده از پوست محکم تخم شتر مرغ اجسام هنری بسیار زیبایی را تولید می کنند که در نوع خود بسیار جالب و استثنایی است.

تاریخچه
شترمرغ که با نام ostrich در زبان انگلیسی شناخته می شود بزرگترین پرنده در روی زمین است. با اینکه این پرنده نمی تواند پرواز کند اما قدرت فوق العاده ای در دویدن و مبارزه علیه تهدیدات گوناگون برخوردار است. اجداد شترمرغ امروزی  قدمتی بالغ بر ۲۰ میلیون سال پیش دارند اما توجه انسان به این جاندار از ۷۵۰۰ سال پیش تا کنون بوده است.

شترمرغ به طوری کلی جز خانواده استراتیونیدای قرار می باشد که متاسفانه از این خانواده تنها شترمرغ امکان بقاء و ادامه حیات را پیدا کرده است.این جاندار از جنس استروتیو struthio و گونه استروتیوکاملوس struthio camelus می باشد و از نقطه نظر تجاری و پرورش دو نژاد گردن آبی و گردن قرمز مورد توجه است. (در کشور ما بیشتر تولید کنندگان از این دو نژاد در مزارع خود استفاده می کنند .)

گردن قرمز

۱- استروتیوکاملوس کاملوس
۲- استروتیوکاملوس ماسائیکوس

گردن آبی

۱- استروتیوکاملوس مولیبدوفانس
۲- استروتیوکاملوس استرالیس

خصوصیات پرندگان نژاد گردن قرمز؛ گردن و ران جنس نر این پرندگان طیفی از رنگ قرمز است.در بالای سر کرک های نرم و گردنی با رنگ قرمز کم رنگ دارند.پرهای تیره جنس نر این نژاد به رنگ سیاه سیر متمایل است.

خصوصیات نژاد گردن آبی؛ در جنس نر گردن و ران برهنه نیست و مقادیر زیادی رنگ دانه قهو ه ای – خاکستری به همراه دارد.ساق پای این پرندگان قرمز روشن است. در قمست بالای سر موی بیشتری وجود دارد گردن وران روشن تر بوده و عمدتا به رنگ خاکستری می زند.

تاریخچه
بیشترین اسناد تارخی به دست امده از این پرنده مربوط به قاره آفریقا ( بیشتر نواحی جنوب، غرب و جنوب غربی ) و همچنین سواحل دریای مدیرترانه است.به طوری که بر اساس اسناد باقی مانده از زمانهای گذشته بوشمن ها که از قبایل جنوب غربی آفریقا هستند به اتفاق دریا نوردان دیگری که مدتها مجبور بودند بر روی دریا به سفر بپردازند و از بابت دسترسی به منابع غذایی مشکلاتی را متحمل می شدند، نسبت به تخم این پرنده توجه نشان دادند.به گونه ای که آنها دریافتند که این منبع غذایی می تواند علاوه بر رفع نیاز تغذیه ای افراد تا مدتها زیادی تازه و قابل مصرف باشد.حتی پدیده شتر مرغ سواری که امروزه یکی از فاکتورهای اساسی جذب توریسم بوده و در کشور آفریقای جنوبی بسیار درامد زا نیز می باشد، از هزاران سال پیش مورد توجه طبقه اشراف روم باستان بوده و در مراسم های گوناگون به شتر مرغ سواری می پرداخته اند.

برخی مشخصات منحصر به فرد شترمرغ
عمده خصوصیات این جاندار با سایر پرندگانی که زندگی میکنند تفاوتهای فاحشی دارد.به عنوان نمونه این جاندار قادر است در بازه زمانی ۱۰ تا ۱۳ دقیقه ای با سرعتی معادل ۶۰ تا ۷۰ کیلموتر در روی زمین بدود.این جاندار تنها پرنده ای است که فقط دو انگشت از ۴ انگشت اصلی که باید داشته باشد را دارا می باشد که به نام انگشت های سوم و چهارم معروف هستند.انگشت سوم بیشتر در حفظ تعادل این پرنده موثر است.انگشت چهارم این جاندار به کمک پاهای قوی شترمرغ قادر خواهد بود یکی از مرگ بار ترین لگدها را به سمت دشمن خود و یا عاملی که از دید وی «خطر» تلقی شود پرتاب کند.

آقای سهرابی که یکی از تولید کنندگان شترمرغ است می گوید؛ اگر کسی موجبات عصبانیت پرنده را به وجود اورد و حیوان عصبانی برای دفاع از خود به سمت وی لگد بزند احتمال زنده ماندن فرد در برخی موارد که ضربه به ناحیه قفسه سینه وارد شود تقریبا صفر است.

از این رو بهترین راه گرفتن شترمرغ این است که از طرفین اقدام به گرفتن ان بنمایم و خود را در برابر ضربات احتمالی که از سمت جلو و پایین وارد می شود، مصون بنمائیم.

شاید برای کسانی که زیاد با این پرنده آشنایی ندارد این نکته جالب باشد که شتر مرغ ها قادر هستند اجسام و موجوداتی که در شعاع ۵ /۳ کیلومتری وجود دارد را مشاهده نمایند.البته به خاطر فیزیولوژی منحصر به فردی که این پرنده در چشمانش دارد قادر است تا مسافت های بسیار دور را در زیر نور شدید آفتاب رصد کند.
اندازه چشم این پرنده در حدود سه الی چهار برابر چشم یک انسان است و می تواند با استفاده از پلک سومی که به همراه دارد چشم خود را تمیز نماید.مقاومت وی در برابر تحمل کم ابی نیز بسیار در خور توجه است.زیرا به واسطه غدد نمکی که در بینی آن وجود دارد می تواند در این مورد مقاومت مناسبی را داشته باشد.
از خصوصیات جالب این پرنده آن است که اگر یک مرتبه اقدام به گرفتن او بنمائیم مانند طوطی ها خود را برای مدتی به مردن می زند در حالی که زنده است.

شتر مرغها عمر نسبتا طولانی نیز دارند که به طور متوسط مابین ۵۵ تا ۶۵ سال به طول می انجامد و عمر اقتصادی مابین ۳۰ الی ۴۰ سال را دارا می باشد.این مسئله به لحاظ ماهیت اقتصادی و نوع مدیریت گله بسیار حائز اهممیت است.چرا که اگر شتر مرغ ماده ای را با یک گاو ماده مقایسه کنیم به نکته مهمی پی خواهیم برد. عمر اقتصادی یک گاو ماده که گوساله های پرتولیدی (مقصود گوساله های نر پروراری است) را می تواند به دنیا بیاورد کمتر از ۷ سال است در حالی که یک شتر مرغ ماده اصیل می تواند تا چندیدن دهه از این منظر مفید فایده باشد وبا تولید هزاران تخم سهم مهمی در تولید پروتیئن مورد نیاز جامعه داشته باشد.

تخم گذاری شتر مرغ های ماده درهر دوره حدود ۲۰ تا ۱۰۰ عدد می باشد و انهایی که قابلیت تولید ۱۰۰ تا ۱۶۷ عدد را دارند به احتمال خیلی زیاد قادر خواهند بود تا در طی فصول غیر تولید مثلی نیز تخم گذاری نمایند. نرخ جوجه آوری تخم های باور شده به عوامل متعدد و متنوعی وابسته است اما با این حال رقمی در حدود ۲۰ تا ۶۰ درصد میزان جوجه آوری تخم شتر مرغ ها تخمین زده شده است.

تعیین جنسیت شتر مرغ
بر خلاف سایر طیور و نشخوار کنندگان پرورشی که تقریبا از همان روز اول می توان جنسیت انها را تشخیص داد در مورد شتر مرغ این کار بایستی در طی سه ماه اول زندگی صورت گیرد.البته برای انجام این عمل حتما افراد متخصص و کارآمدی باید در نظر گرفته شوند تا از آسیب های احتمالی وارده به جوجه شتر مرغ جلوگیری شود.برای این منظور روش های مختلفی وجود دارد که در اینجا به یکی ا زان روش ها اشاره می کنیم.

در این حالت جوجه به وسیله یک دست از طریق پا به صورت واژگون مقید می گردد سپس انگشت نشانه را که به وسیله مواد ی مانند پارافین چرب شده را در بخش جلویی کلوآک قرار داده و انگشت شست را درخارج و محل قدامی کلوآک می گذاریم.با چرخش دست به آرامی و با احتیاط کامل آلت تناسلی بیرون زده می شود .اگر آلت خارج شده به صورت مخروطی و دارای «شیار منی» بود جنسیت نر است.اما اگر «کلیتوریس» از پهلو باریک بود و فاقد شیار، آلت تناسلی ماده است.

تعیین جنسیت برای جوجه شتر مرغ های بالغ بسیار ساده است و با مشاهده فیزک ظاهری انها می توان از نوع جنسیتشان آگاهی به دست آورد.بدین صورت که نرها دارای پر و بال سیاه بوده ولی ماده ها دارای پرهای قهوه ای خاکستری هستند.البته باید به این نکته نیز توجه کرد که عموما اندازه بدن نرها و ماده ها با یکدیگر متفاوت بوده و به راحتی قابل تفکیک است.

در فصول تولید مثلی رنگ منقار ،اطراف چشم ها و پوست پای شتر مرغ نر به رنگ قرمز در می آید که به خاطر ترشحات بیضه است.عدم وجود پر و بال سیاه نیز در اثر ترشح هورمون های تخمدان است که به واسطه این خاصیت می توان دریافت که شتر مرغ مورد نظر ماده است.

نیازهای حیاتی
بررسی برخی از نیازهای حیاتی شترمرغ کمک شایانی به تولید کننده می کند تا بتواند برنامه ریزی های لازم را در جهت افزایش تولید داشته باشد.از این رو به برخی از این عوامل اشاره می کنیم:

۱- آب مورد نیاز
یکی از محاسنی که پرورش این پرنده را از سایرین مجزا می کند وابستگی کمتر این جاندار به آب در مقایسه با طیور دیگر است.به نحوی که اگر در مکانی که اساسا از درجه حرارات بسیار بالا و رطوبت کمی برخوردار است ، نسبت به جثه مصرف روزانه ۱۲ لیتر آب برای وی کافی است.در حالی که این مقدار در آب و هوای بارانی و یا مرطوب تقریبا بسیار کمتر است.به طوری که دریافت رطوبتی که بر روی علف ها وجود دارد می تواند نیازهای آبی این جاندار را تاحدود بسیار زیادی تامین کند.

۲- استراحت
حدودا زمانی معادل ۸ ساعت در روز را به استراحت می پردازند و در طی این مدت خستگی ناشی از فعالیتهای روزمره را از تن به در می کنند.

۳- تغذیه
تقریبا ۷ ساعت از روز را صرف تغذیه و استفاده از منابغ غذایی می نماید. در طی ساعات ۷ تا ۹ صبح و ۱۸ تا ۲۰ عصر بیشترین مصرف مواد غذایی توسط این پرنده صورت می گیرد .

۴-رفتارهای تولید مثلی
بدون شک یکی از مهمترین رفتارهایی که برای تولید کننده بسیار مفید است و باید به ان توجه کند همین مسئله است.رفتارهای تولید مثلی تقریبا از ابتدای فصل تابستان در آب و هوای خشک و گرم اغاز می گردد.در این زمان شترمرغ نر با سر دادن صدا ها و اوزها به خصوصی تمایل ابتدایی خود را برای انجام تولید مثل از خود نشان می دهد.در این حال شتر مرغ ماده برای جفت گیری مکث کرده و به این صدا ها گوش می دهد. در این زمان شتر مرغ نر دچار تغییراتی همچون تغییر در رنگ پوست پا و نوک می گردد.اما شتر مرغ ماده تغییرات آنچنانی نمی کند. زمانی که جنس نر ماده ای را برای خود انتخاب کرد نسبت به سایر ماده ها بی تفاوت می شود .در این زمان جنس ماده نیز به صورت بی هدف در حالی که بال و منقار وی حالت افتادگی پیدا کرده است به دور نر می چرخد.رفتار بارزی که در حین عمل جفت گیری از جنس نر سر می زند بسیار جالب و منحصر به فرد است.به گونه ای که بال های خود را به صورت باز کرده در می اورد و سرش را با گردن مارپیچی شکل به سمت چپ و راست بدنش می چرخاند.بعد از چند حرکت دیگر عمل نزدیکی مابین دو جنس صورت می گیرد.نکته جالبی که در مورد رفتارهای تولید مثلی مطرح است ان می باشد که در طی مواقعی که درجه هوا کم شده و باد وباران شدیدی برقرار است تقریبا هیچ کدام از پرندگان رغبت خاصی برای انجام عمل تولید مثل از خود نشان نمی دهند.

این جانداران در طی فصل جفت گیری از خود صدا های به خصوصی نیز تولید می کنند که به صورت ام ممتد ( mmmmmmmm) شنیده می شود.

نسبت مابین نرو ماده در گله های مولد
هر تولید کننده ای بر اساس امکانات، نژاد، شرایط اقتصادی و عواملی از این دست نسبت به تولید این جاندار برای خود برنامه ریزی هایی را انجام می دهد.اما بر اساس یکسری قواعد از پیش تعیین شده می توان ترکیب جنسیتی گله پرورشی را سازماندهی کرد.در گله های مولد معمولا نرها و مادها را با یکدیگر مورد پرورش قرار می دهند.بر این اساس که دو شترمرغ ماده را به ازاء یک شتر مرغ نر در فضایی معادل ۱۰۰۰ تا ۳۰۰۰ متر مربع نیاز است.می توان ترکیب این ۳ دام را یک واحد دامی نامید.

هر چند نسبت یک نر به یک ماده برای باروری بالا ظاهرا خوب و متعادل به نظر می رسد اما در مرحله عمل ایجاد هماهنگی میان ان دو قدری دشوار است.اگر دو جفت از هماهنگی منسجم و بالایی برخوردار نباشند مسئله جفت ناسازگار به وجود می آید که زیاد خوب نیست. بر اساس تجربیات به دست امده ایجاد تعادل جنسیتی ۱ به ۲ و یا ۱ به ۴ نر به ماده سبب می شود تا نرخ مناسبی از باروری ماده ها به وجود آید.از طرفی نیز باید به این نکته اساسی و مهم نیز توجه نمود که نسبت های بالاتر از ۱ به ۴ در مرحله عمل زیاد مناسب و کار آمد نیست.علت این مسئله نیز به این نکته بر می گردد که چون نرها نمی توانند به صورت هم زمان با سایر ماده ها آمیزش کنند و نتیجتا سرانجام جفت گیری نوبتی موجب می گردد که تعداد بسیار زیادی تخم نابارور به وجود آید که ضررو زیان نسبتا زیادی را متحمل تولید کننده می کند.

باید متذکر شویم که شتر مرغ ها به فراخور موقعیت و سیستم تولید مثلی که در آن به سر می برند قادراند در بازه زمانی ۵ تا ۹ ماه در طی مدت یک سال به تولید تخم بپردازند .

جوجه کشی
به منظور بالا بردن سطح تولید و نیز کاهش ضایعات و جوجه آوری بیشتر در تخم ها از دستگاه های مخصوص جوجه آوری استفاده می شود .این دستگاه ها طی سالیان اخیر پیشرفتهای بسیار زیادی راداشته اند به گونه ای که با ورود سیستم های رایانه ای و نیز بهره گیری از توان مکانیکی میزان تولید جوجه های یک روز بیشتر از قبل شده است.

اما با این حال دستگاه هایی باید برای این منظور انتخاب می شوند که فرد را تحت تاثیر تبلیغات خود قرار نداده و در مرحله عمل امتحان خود را پس داده باشند.لذا از مدل هایی که امروزه در بازار وجو دارند ان دسته از اهمیت ویژه ای برخوردار هستند که قادر باشند درطی مدت زمانی که تخم ها درون ان به سر می برند شرایط استاندارد وایده آل را تا حدود استانداری حفظ نمایند.

شرایط دستگاه جوجه آوری
تخم شتر مرغ ها در طبیعت مابین ۴۰ تا ۴۷ روز زمان نیاز دارد تا به جوجه تبدیل شوند و به خاطر شرایطی که در طبیعت حاکم است ، تولد جوجه ها در دامان طبیعت همواره از ریسک بالایی برخوردار می باشد . با این حال جوجه هایی که به صورت طبیعی به دنیا آمده اند سر زنده تر از جوجه های داخل دستگاه جوجه کشی هستند.

همانطور که گفته شد شتر مرغ ماده در هر فصل تخم گذاری در حدود ۴۰ تا ۱۰۰ عدد تخم تولید می کنند.لذا این مقدار تخم را باید به مدت ۳۹ روز در دستگاه ستر قرار داد و در روز ۴۰ به هچر منتقل شوند.درجه حرارت دستگاه جوجه کشی باید در حدود ۵/۳۵ تا ۷/۳۶ سانتیگراد باشد. رطوبت نسبی ۴۰% نیز در کنار درجه حرارت باید لحاظ گردد.تهیویه مناسب و نیز «چرخش» تخم ها نیز از فاکتورهای اساسی است که باید نسبت ان توجه خاص نمود.به طوری حداقل هر ۱۲ ساعات یکبار این کار صورت «باید» صورت گیرد اما برای استحصال نتیجه بهتر اگر هر ۶ ساعت یکبار به انجام این کار مبادرت شود درصد جوجه آوری تخم ها بیشتر می گردد.

در مورد استفاده از دستگاه های جوجه کشی ذکر چند نکته بسیار حائز اهمیت است.

۱- اگر دستگاه مورد نظر در منطقه ای قرار دارد که احتمال قطعی برق برای چندین ساعات وجود دارد ، بایستی تمهیدات لازم برای این منظور در نظر گرفته شود.
۲- هنگام قرار دان تخم شترمرغ ها نیازی به شستن و قرار دادن انها در دستگاه نیست.
۳- قبل از ورود تخم ها باید از اعمال شرایط بهداشتی و پاکیزه بودن دستگاه اطمینان پیدا کرد و بعد از خروج جوجه ها نسبت به انجام ضد عمل ضدعفونی سازی دستگاه ها اقدامات لازم را انجام داد.

۴ – از چرخش به موقع و نیز قرار گرفتن صحیح تخم ها در جای خود باید مطمئن شد.
۵- اگر شما تازه کار هسیتد و تجربه علمی کمی در این مورد دارید باید به این نکته مهم توجه داشته باشید که تخم های ورودی به دستگاه نباید بیش از ۵الی ۶ روز در انبار نگه داشته شده باشند(برای ایجاد نظم در جمع آوری و یک دست کردن تخم شتر مرغها ، آنها به وسیله کارگران جمع آوری و در انبارهایی ذخیره می شوند)چرا که اگر آنها بیش از زمان گفته شده در انبار باشند نه تنها با کاهش وزن ۲ درصدی در روز مواجه می شوند بلکه در اثر از بین رفتن آب آلبومن اطراف جنین، احتمال مرگ و میر زیاد جنین ها وجود دارد.

بهترین شرایط انبار کردن در درجه حرارت ۱۵ سانتیگراد و رطوبت ۷۵ درصد می باشد.

منبع :  www.damyavaran.com